Wat we van Utah Hagen kunnen leren over acteren

Utah Thyra Hagen was een Duitse actrice die leefde van 1919 tot 2004. Utah werd 84 en was haar hele leven gericht op het theater, mede omdat ze op de Hollywood Blacklist stond. Dit was een lijst waar je in de jaren ’40 en ’50 op terecht kwam als je andere politieke ideeën en geloofsovertuigingen had dan de Verenigde Staten wilde.

“That fact kept me pure.” is wat ze uiteindelijk zei over het feit dat ze zich alleen maar op theater kon richten.

Utah was puur, gepassioneerd en onvermoeibaar als het om acteren ging. Misschien ook één van de redenen waarom ze twee boeken schreef: Respect for Acting & A Challenge for the Actor.

Het tweede boek was een reactie op het eerste boek omdat ze zag dat docenten de inhoud uit haar eerste boek niet goed toepasten in de praktijk.

Het eerste boek schijnt het meest persoonlijk en typisch ‘Utah’ te zijn. Bij deze één van die typische ‘Utah’-uitspraken:

 

I want to have opened and closed that refrigerator a hundred times before I set foot on the stage.

 

Utah had een obsessie voor details en daar is de koelkast een voorbeeld van. Ze wilde alle objecten die op het podium stonden zich helemaal eigen en van haar maken voordat ze over ging tot het spelen van de voorstelling.

Ik las haar boek en haalde voor jou mijn grootste lessen eruit die je van Utah Hagen kunt leren over acteren. Bij deze deel 1 van de 3. Deel 1 gaat over de acteur.

1. De uiterlijke en de innerlijke acteur.

Volgens Utah begint het bij jou. Bij een acteur met een innerlijke manier van spelen, talent en iemand die er alles aan doet om de beste versie van zichzelf te zijn als acteur.

In het boek vertelt Utah over twee verschillende acteurs. De acteur die gedrag van het personage imiteert en illustreert en de acteur die probeert om menselijk gedrag te laten zien vanuit zichzelf door zichzelf en het personage steeds beter te begrijpen.

Dit is iets wat ik op de Toneelschool ook leerde. Het gaat om het laten ontstaan van emoties en niet om het laten zien van emoties. Het laten ontstaan kun je leren door heel goed met jezelf in contact te blijven gedurende de voorstelling maar ook vooral door in het ‘hier en nu’ te spelen en écht te luisteren naar jouw medespelers.

2. Talent is een mengelmoes.

Talent is an amalgam of high sensivity, easy vulnerability, high sensory equipment (seeing, hearing, touching, smelling, tasting — intensely; a vivid imagination as well as a grip on reality; the desire to communicate one’s own experience and sensations to make one’s self heard and seen.


 

Een getalenteerd acteur beschikt over de volgende eigenschappen volgens Utah Hagen:

• hoge gevoeligheid
• gemakkelijke kwetsbaarheid
• sterke en gevoelige zintuigen
• een levendige fantasie
• grip op de werkelijkheid
• het verlangen om je eigen ervaringen en gevoelens te laten horen en zien

3. De beste versie van jezelf

Utah Hagen schrijft dat alleen talent niet genoeg is. Uiteindelijk gaat het om een combinatie van: een opleiding (toneelschool, literatuur, taal, geschiedenis), een andere vorm van kunst zoals muziek en dans, een sterk karakter, en een visie op de wereld waar we in leven.

Daarnaast vindt Utah het essentieel om te blijven werken aan jouw lichaam en stem. Want dat is jouw instrument, jouw viool.

Ze schrijft over acteurs die zeggen de beste acteur van de Verenigde Staten te willen worden. Dit is wat ze daar op zegt:
 

Who is best among Haydn, Mozart, and Beethoven? These three musical giants worked and created in Vienna at the same time. We may prefer the music of one composer to that of another, but there is no best. Each worked to create his best, not to be the best


 

Het gaat dus om de innerlijke acteur die zichzelf en het personage steeds beter probeert te begrijpen. Een innerlijk acteur met talent, karakter, training, een kijk op de wereld en een opleiding of andere kunstvorm.

Wat veel hoor ik je denken maar een combinatie van drie of zelfs twee kan ook genoeg zijn. Uiteindelijk zijn er natuurlijk tal van opleidingen en trainingen en daarnaast kun je voor een deel ook jezelf opleiden. Met oefeningen en opdrachten die je thuis doet kun je ook heel ver komen, iets waar ik in de toekomst meer van ga laten zien op dit blog.

Uiteindelijk gaat het er volgens Utah om dat je het werk doet dat nodig is. Dit doet me gelijk denken aan een quote van Jeff Goins: “You can outlast those who are lucky and outwork those who are lazy”. Werk verslaat het lui zijn en geduld het geluk. Dit is wat Utah zegt:

 

A very gifted actor may be surpassed and outrun by a lesser talent simply because he is lazy, buck-passing, superficialan actor settling for the easiest choices. The less-talented actor can win with a thorough, back-breaking discipline in his work, in his examination of his materials and his relationship to it, in the dedication (that much-abused word) to his work.

 

Maar wat komt er daarna?
Waar begin je dan?
Bij een identiteit volgens Utah.

4. Jouw identiteit ontwikkelen

First, you must learn to know who you are. You must find your own sense of identity, enlarge this sense of self, and learn to see how that knowledge can be put to use in the characters you will portray on stage.


 

Utah schrijft dat hoe meer je je eigen identiteit ontwikkelt, hoe beter je de identiteit van een personage kan vormen.

We gedragen ons anders afhankelijk van onze omgeving en van de mensen met wie we in contact komen. Hoe beter we dit bewustzijn ontwikkelen van al die verschillende houdingen en emoties zoals verlegenheid, paniek, woede, verlies van zelfcontrole, domheid etc. hoe beter we worden in acteren.

Dit stuk vond ik heel interessant. De situaties waarin we terecht komen en waarin we even het bewustzijn verliezen zijn het meest interessant voor de acteur om in te graven. Denk aan een moment dat je even doodsangst uitstaat of dat je in een felle discussie terechtkomt met een buschauffeur:
 

If we get into a violent argument with a bus driver, we know how we felt, but we rarely know how we behaved. In an encounter with a lover, we can describe our feeling of tenderness and such obvious behavior as an embrace, but the small actions that surrounded it are forgotten.


 

Het zit hem niet in de leer van psychologie maar meer in de nieuwsgierigheid naar onszelf, naar anderen, maar ook naar verschillende culturen, historie en kunst.

 

When you look at paintings, put yourself into them instead of looking at them.


 

Verplaats jezelf in de situaties en de personen die je om je heen ziet. Kopieer en imiteer vervolgens niet, maar gooi jouw identiteit en alles wat je daar van weet en voelt in het personage.

5. Vind jezelf in de rol

Volgens Utah gaat het niet om “jezelf verliezen” in een rol, maar jezelf vinden in een rol. Hoe beter je je identiteit ontwikkelt en datgene kan leggen in je personage en in het spel, hoe beter je jezelf kunt vinden in een rol.

Dat van jezelf in een personage leggen noemt Utah “substitution”. Met de “substitution” zorg je ervoor dat je als acteur momenten in het stuk vervangt of koppelt aan momenten die je zelf echt hebt meegemaakt.

Je eigen ervaringen, herinneringen en gevoelens gebruiken in jouw spel als je op het toneel staat. Utah probeert zich alle kenmerken van haar personage eigen te maken door ze te koppelen aan haar eigen leven.

6. Vervangingen / koppelingen

Vervangingen of koppelingen gebruikte Utah om de momenten tijdens het spelen voor haar zelf echt en voelbaar te maken.

In het boek geeft ze een voorbeeld van hoe ze bezig was met een heel romantisch en dromerig karakter, iets wat niet in haar eigen persoonlijkheid zat. Toch zocht ze dan naar momenten uit haar leven die ze kon koppelen aan het karakter. Ze noemt een moment dat ze een avond heel melancholisch naar muziek aan het luisteren was. Die sfeer en dat gevoel probeerde ze dan te pakken.

We kunnen op deze manier volgens Utah heel veel uit ons eigen leven halen en stoppen in het karakter. Bij koppelingen of vervangingen kan een regisseur volgens Utah niet helpen:

 

No director can help you with your substitutions since he has not been a part of your life experience. He will help you with the character elements he is after, dictate the place, the surroundings, the given circumstances, and define your relationship to the other characters in the play, but how you make these things real to yourself, how you make them exist is totally private work.

7. De vijf zintuigen

Horen, zien, ruiken, proeven en voelen zijn hele belangrijke werkwoorden voor de acteur. Utah schrijft dat het van enorm belang is om deze zoveel mogelijk te ontwikkelen. Blijf als mens bewust bezig met deze zintuigen en je bent beter op het podium.

Over luisteren naar anderen en oogcontact houden zegt Utah iets wat ik heel leerzaam vond. Ze schrijft dat ze af en toe moet lachen om acteurs die alleen maar oogcontact zoeken tijdens een dialoog:
 

Actually, while we talk we look intermittently at the person to whom we’re talking in order to see how they react to what we’re saying, to see if we have their attention, to see if they get the point, etc. What we see in them at these moments conditions how we continue our tale.

8. Lopen, denken en praten

Lopen moet altijd een bestemming hebben en praten een reden. Daarom is het essentieel dat je weet wat jouw personage wil:
 

We must learn what our character wants, from whom and under what circumstances, if we are to be propelled into genuine verbal action.


 

In het boek maakt Utah ook een mooi punt over denken. Ze geeft een voorbeeld van een acteur die ergens gaat zitten en speelt dat hij denkt. Volgens Utah klopt dit niet.

Denken op het toneel moet altijd actief zijn. Je gaat niet zitten om te denken, je gaat bijvoorbeeld zitten om even uit te rusten. Je staat op om een glas water te pakken en je leest een brief. Terwijl je dit doet denk je.

Utah schrijft over ‘inner objects’: things or people not present in the room only as images in the mind.

Ze schrijft dat ze bijvoorbeeld haar jas aantrekt terwijl ze denkt aan de boodschappen die ze moet doen. Die boodschappen doen haar weer denken aan de moeilijkheden die ze laatst had met een winkelwagentje. Dat winkelwagentje doet haar weer denken aan die ‘leuke’ man die haar hielp met een muntje. De gedachten vloeien dus door terwijl ze haar jas aantrekt. Allemaal ‘inner objects’ die je niet kunt controleren maar een gevolg van de acties, de ervaringen en behoeftes van je karakter:
 

You cannot dictate the order of your thoughts or attempt to pigeonhole them in compartments. You must keep them fluid for your character’s needs.

9. Emotionele en gevoelsherinneringen

Utah ontdekte dat ze ook objecten kon koppelen aan een vreugdevol of triest moment. Ze gebruikte objecten om bepaalde gevoelens op te roepen:

 

After a few years, I discovered intuitively that what sent me correctly was a tiny remembered object only indirectly connected with the sad event: a polka-dot tie, an ivy leaf on a stucco wall, a smell or sound of sizzling bacon, a grease spot on the upholstery, things as seemingly illogical as those. I used these small objects as stimuli successfully and questioned their logic only in discussion.


 

Volgens Utah kun je dit zelf testen door een triest verhaal uit je leven te vertellen aan een ander. Vertel wat er op dat moment allemaal in je omgeving aanwezig was. Zodra je alles beschrijft vind je vanzelf iets dat de emotie weer opnieuw bij je triggert en je weer gaat huilen. Dit is de ‘release object’. Een object dat jij onbewust hebt gekoppeld aan de gebeurtenis.

Met een rugzak vol van dit soort eigen objecten kun je gedurende je spel deze objecten in je gedachten oproepen en gebruiken voor een bepaalde emotie.

Naast de emotionele herinneringen geeft Utah ook tools om hele concrete dingen te spelen zoals vermoeidheid, net uit bed komen, gapen, kou, hoesten en hoofdpijn. Over al deze gevoelsherinneringen zegt ze het volgende:
 

I believe that the sensation occurs most fully at the moment when we are occupied with the attempt to overcome it, not when we wait for it while trying only to imagine and remember it.


 

Het zit hem in het willen overwinnen van het gevoel. Het niet koud willen hebben of van de hoofdpijn af willen zijn. Die struggle is interessant om te pakken en in jezelf te laten ontstaan.

Dit was deel 1 over de acteur, deel 2 zal gaan over oefeningen die Utah geeft in haar boek.

Naast deze oefeningen ga ik in de toekomst voor jou op zoek naar meer oefeningen die je zelf kunt doen.

Oefeningen die jou een beter acteur maken.

Alle citaten komen uit het boek Respect for Acting van Utah Hagen